The Ozayn someTimes

اولین محل توقف ما کوچه ی پشت مطبخ بود که به میدان نقش جهان راه داشت. در این میدان دختر تیمور چوگان بازی می کرده است. مسجد جامع عباسی مسجدی چهار ایوانی برای چهار فصل سال بوده است و می شود ساختمان را به دوقسمت با سقف های بلند برای هوای تابستان و سقف های کوتاه برای زمستان تقسیم کرد. محمود افغان قسمت پائیزه ی مسجد را تبدیل به آشپزخانه ی سپاه می کند و علت نامگذاری کوچه ی پشت مطبخ همین است. شاه عباس این مسجد را از مال خالص خود می سازد و این را در کتیبه ای شرح می دهد. در ورود به مسجد ظرفی سنگی بزرگی ساخته شده از سنگ خارا دیده می شد به نام سنگابه که در آن آب یا نوشیدنی نذری ریخته می شده است. استاد معماراین مسجد و همچنین سی و سه پل شخصی استاد علی اکبر اصفهانی بوده است که مجسمه ای از او در یکی از پارک های شهر دیده می شد. علی رضا عباسی نقاشی و خوش نویسی این مسجد را به عهده داشته است و شیخ بهائی طراحی آن را
گنبد این مسجد دولایه ای است و به علت ارتفاع زیاد ساخت آن در 4 قرن گذشته توسط داربست امکان نداشته است و مطمئناً در آن زمان جرثقیل وجود نداشته لذا از تلی از خاک برای رسیدن برای بالارفتن و رسیدن به سقف استفاده می شده است. با وجودی که این بنا حدود 400 سال پیش ساخته شده است درآن اثر رطوبت و نم و نشست وجود ندارد به این علت که در هنگام ساخت زمین 1 متر گودبرداری شده و از ساروج(ترکیبی ازخاکستر، شن , آهک، سیریش، سفیده ی تخم مرغ) پرشده است که نوعی ملات سیمان مانند است که آب را جذب می کند. شکل ساختمان و گنبد که بیضی مانند است باعث انعکاس صدا در کانون این شکل هندسی می شود. از کاشی هفت رنگ برای کاشیکاری این بنا استفاده شده است که نوعی کاشی بادوام است که سریع ساخته می شود. علت این سرعت با وجود دفعات پخت بسیار کاشی( تعداد رنگ ها+3) این است که به علت مشترک بودن رنگ زمینه ی کاشی ها تعداد زیادی از آن ها را می توان در یک زمان با هم پخت که در وقت سرف جوئی می شود. در سالن نماز این مسجد که بسیار بزرگ است به علت داشتن نقاط کور زیاد و برای راهنمایی به نماز خوانان افرادی به اسم محراب بچه در سر هر صفی حرکات رکوع و سجود را انجام می دادند. در حیاطی داخل این مسجد ساعتی آفتاب به شکل ذوزنقه دیده می شد که با آن می توانستند زمان ظهر شرعی را دریابند. در روزهای غیر آفتابی از نوعی ساعت آبی برای این منظور استفاده می شده است

کاخ عالی قاپو کاخی به منظور رسیدگی به امور سیاسی-اداری کشور بوده است. شاه عباس گاهی به بالکن این کاخ می آمده تا بتوانند او را ببینند و با اینکار از مقام خدایی خود بکاهد و به مردم بازار نزدیک تر باشد. در آن زمان علمای اسلامی بزرگ از لبنان به ایران می آمدند و در نگاه اول شاه عباس را شخصی مذهبی می دیدند زیرا که درگاه این کاخ نوشته شده است: " انا مدینه العلم و علی بابها" ولی به گفته ی رهبر تور ما او آنچنان که گفته شده اعتقادات مذهبی نداشته زیرا که از دو طرح خورشید نیز استفاده شده که نماد الهه ی میترا بوده اند. در این بین اشاره ای به گرایش شیعه ی مردم ایران و علت آن شد؛ ایرانی ها حدود هزار سال سنی بودند ولی با قدرت گرفتن دولت عثمانی , انگلیسی ها تصمیم به ایجاد مخالفی در همسایگی عثمانی می گیرند تا از نیروی آن بکاهند؛ به این دلیل شیعه را وارد ایران می کنند. یکی از خصوصیات ساختمان عالی قاپو پلکان بلندش است که اجازه عبور یک نفر را میدهد که به منظورفرار شاه طراحی شده بوده است. دالانی نیز در زیر این بنا وجود داشته که نظر های متفاوتی برای وجودش ذکر شده است. یک از آنها انتقال خانم های دربار از عالی قاپو به مسجد بوده است که احتمالاً اشتباه است به این دلیل که زیر زمین محل مناسبی برای رفت وآمد خانواده ی سلطنتی نبوده است. علت دیگری که برای وجود آن بیان شده این است که به علت تعداد کم سربازان رژه روی دولت صفوی در میدان نقش جهان و سربازها پس از زمانی رژه رفتن وارد دالان می شدند و لباس خود را تعویض می کردند تا عظمت لشگر را نشان بدهند. عکس مقابل را از سالن موسیقی گرفتم. به محض ورود به این اتاق بسیار هیجان زده شدم که از دیوار ها عکس بگیرم که سریعاً به علت تاریکی نسبی اتاق عکسی با فلاش گرفتم و بلافاصله چندین نفر اعتراض کردند که نمی شود از فلاش استفاده کرد من هم که سرم را برگرداندم تابلوی این گوشزد را دیدم ولی به هرحال عکس بدی از آب در نیامد

در یک رستورانی در یک شهرستان برای ضایع نشدن پیش تهرانی ها که غذا هایی با اسم های خارجی دارند, تصمیم می گیرند هر غذایی راکه اسمش را نمیشناختند بگن داشتیم ولی تمام شد بعد یک مشتری میاد ومیپرسه"دبلیو سی دارین" میگن داشتیم ولی تمام شد


دو نفر عرق خورده بودند یکی رشتی و دیگری قزوینی. میگیرنشون و ازشون میپرسن که چه کاره هستین قزوینیه می گه "من فرماندارگزوینم" ورشتیه هم می گه" من هم فرماندار رشت" فردا صبحش تصمیم می گیرند که دوباره ازشون بپرسن که چکاره هستند. قزوینیه دوباره میگه "من که گفتم فرماندار گزوینم" رشتیه هم جواب می ده که " والاه ما تا دیشب فرماندار رشت بودیم ولی از دیشب تاحالا شدیم ملکه ی قزوین

در هتل کوثر اقامت داشتیم که روبروی زاینده رود ساخته شده و باید بهترین هتل اصفهان باشد. شب با مادر بزرگم و خانم میترا رفتیم روی پل سی و سه پل قدم بزنیم واقعاً منظره ی زیبایی در شب دارد. تازه به صحت گفته های الهی قمشه ای پی می برم که می گفت معماری خوب در خلاقیت موثر است. البته منظورم این نیست که من در این 3 روز خلاق شده ام ولی بسیار خوشحالم از اینکه چنان آثار هنری در کشورم وجود دارد.اگرچه پشیمانم که زود تر از اینها این اماکن را ندیده بودم ، امیدوارم که از کنار این آثار به صورت سطحی نگذرم و بتوانم از آنها الهام بگیرم . اغلب اوقات به صورت خود یا ناخود آگاه قصد در کوچک جلوه دادن کشورم و مردمش دارم ولی امید دارم که دیدار از شهرهای ایران با چشم و گوش باز و بدون تعصب من را واقع گرا تر کند

صبح روزبعد به سمت چهار محال و بختیاری حرکت کردیم. آن طوری که آقا رضا می گفت اصل لر های ایران در بختیاری هستند ونه در لرستان. مردان این خطه شلواری محلی دارند به اسم دبیت حاجی علی اکبری که پارچه ی آن از انگلستان وارد می شده و مانند رسوم ابیانه ای از طرح دوخت این شلوار ها مجرد یا متاهل بودن افراد مشخص می شده است. پس از 5 ساعت حرکت از اصفهان به دشت لاله های واژگون رسیدیم" این دشت در 12 کیلومتری چلگرد و در نزدیکی روستای بنواستکی از توابع شهرستان کوهرنگ واقع شده است. وسعت زیاد پوشش گیاهی بسیار زیبا و ارزشمند ، لاله های واژگون در دو نوع قرمز و زرد از اواسط فروردین ماه شروع به شکفتن نموده و تا اواخر اردیبهشت ادامه دارد". با اینکه گل ها بسیار سر حال نبودند منظره و حال و هوای زیبای داشت

پس از دشت لاله های واژگون یا به قول یکی از مسافرین لاله های کج به چشمه ی دیمه رفتیم. در آنجا بسیاری از گروه های دانش آموزی از مدارس اطراف برای گردش علمی آمده بودند. هر کدام از ما بطری را از چشمه ای پر از آب کردیم. گویا دیمه یکی از بهتری آب های معدنی آشامیدنی هست. کوه زرد کوه یخچال دائمی ایران است. کوه کارکنان مانند سدی را جلوی زردکوه عمل می کند. این کوه به این دلیل کارکنان نامیده شد که شاه عباس دستور داد تا آب زاینده رود را بیشتر کنند در نتیجه در زمان او شروع به کندن کوه می کنند و برای کسانی که این کار را انجام دادند نام آن را کارکنان نامیدند. این پروژه در آن زمان متوقف می شود و در زمان محمد رضا پهلوی ساخت آن را تمام می کنند.در راه برگشت از این تونل که اولین تونل کوهرنگ بوده دیدن کردیم. در راه گروهی از عشایر را در چادر هاشان دیدیم. این چادر ها از پشم بز تهیه می شوند که خاصیت ضد آب دارند.عشایر درجاهایی چادر می زنند که نمک وجود داشته باشد که بتوانند لبنیات تولید کنند. همینطوردهکده های کوچکی را دیدیم که عشایری بودند که توسط رضا خان اسکان داده شده بودند. اسم دیگری که توجه ام را جلب کرد جاده ی "نعل اشکنان" بود که در آن نعل اسب های به علت نوع جاده می شکسته

تا به اصفهان برگردیم در اتوبوس مراسم رقص و آواز برقرار بود. آقایی بود که صدایی شبیه ویگن داشت و چندین آهنگ قدیمی خواند که من به علت اینکه چند تا از آنها را نشنیده بودم نتوانستم همراهی کنم. 2 خانم هم آهنگ هایی از مرضیه خواندند. من هم که منتظر بودم کسی از آهنگ های مورد علاقه ی من بخواند ازشون پرسیدم که آهنگ "لیلا لیلا لیلا لیلا رو بردن سیاه چشمون دو چشم" را می دانند یا نه به همین علت میکروفن را دادند دست من که من هم بخوانم. بنده هم که هم دچار هیجان شده بودم و همچنین در سال گذشته به علت عدم تمرین حسابی ناکوک شده بودم به خودم خیلی فشار آوردم که آهنگی یادم بیاید و چون میکروفن دستم بود با عجله آهنگ "می خوام برم کوه شکار آهو تفنگ من کو لیلی جان تفنگ من کو" را خواندم و چند جا صدام از سپرنو به التو رفت و برگشت و چند لحظه هم مثل سی دی خراش افتاده یک جای آهنگ را تکرار کردم. با این وجود در آخر برام دست زدند کلی که این را به حساب دلسوزیشان وضایع نکردن من گذاشتم. بعد از اینکه از اتوبوس پیاده شدیم یکی از خانم های خواننده آمد از من پرسید که آیا تمرین صدا داشته ام! باعث شد یک کم به خودم غره بشم. برای بار بعدی حتماً باید کتاب شعری را با خود ببرم که یا به کمک خودم بیاید یا خواننده های فراموشگر دیگر. در راه خانم و آقایی جلوی ما نشسته بودند که من را یاد عمو و خانم عمو می انداختند نزدیک به رسیدن به مقصدبازدید بعدی بودیم که آقا برگشت به سمت من و گفت "پدر و مادر شما باید خیلی به شما افتخار کنند، این باید خصوصیتی در خون آدم باشه سعی کن که ای پاکی و معصومیت بچگی ات را زود از دست ندی" من هم که نمی دانستم چی بگم تشکر کردم و گفتم" ولی دیگه سنم داره زیاد می شه و نباید اینطوری بمونه" ولی او دوباره حرف خودش را تاکید کرد. تا آنجایی که به خاطر می آورم من هیچگونه بچه بازی در مسافرت انجام ندادم؛ امیدوارم منظورش از بچگی بچه بازی نبوده باشد

روز اول هر پلی که می دیدیم می گفتیم که سی و سه پل هست و چون در حرکت در اتوبوس بودم تناقضی وجود داشت که یا ما باید دور سی و سه پل می چرخیدیم یا اینکه چند تا پل به اسم سی و سه پل وجود داشت و این طور بود که ما به این نتیجه رسیدیم که باید پل های دیگری نیز وجود داشته باشد. سی و سه پل سمبل پل های قدیمی است در 400 سال پیش. درسال 1337 (!) آب طغیان کرده بوده و قسمت پیاده روی پل را فرا گرفته بوده. چون در ساخت این پل نیز از ساروج استفاده شده بوده ترک و نم در آن بوجود نیامده است(به غیر از 4 سال پیش که آب را قطع کرده بودن) . از 45 سال پیش شروع به ساختن پل های تیرآهنی در اصفهان می کنند که از آن جمله می توان "پل فلزی" را نام برد. سی و سه پل برای ارتباط دو قسمت مسلمان و مسیحی نشین شهر استفاده می شده است(از جلفای قدیم به اصفهان) . باید توجه داشت که در آن زمان مردم بیشتر از این زمان خرافاتی بودند و دیگر اهل کتابان را نجس می شماردند. این پل به افتخار الله وردی خان که سپهدار سپاه بوده ساخته شده. اسم دیگر آن 33 چشمه هست و از پایین 35 پل دارد که 2 تایی که در دو انتها قرار دارند بسته هستند. در آن زمان تنها درشکه و حیوانات 4 پا از روی آن می گذشتند. اگر به طاقی های طبقه ی دوم پل دقت کنیم می بینیم که بسیار کوتاه هستند. علتی که برای این طراحی بیان می کنند این است که شاه عباس قد کوتاهی داشته و ارتفاع طاق ها را به گونه ای انتخاب کرده که باقی مردم مجبور باشند که هنگام عبور از آن خم شوند که به قول آقا رضا این مشکل هم با خوردن پروتئین حل شده است. (این افسانه ای بین مردم عامه بوده) طبقه ی اول پل از سنگ و ساروج است وطبقه ی دوم از آجر. در ساخت طبقه ی دوم از آجر و گچ استفاده نشده است. پل دیگری به اسم پل جویی وجود دارد که یک طبقه دارد. ازنظر معروفیت و زیبایی 33 پل و پل خواجو حائز اهمیت هستند

شب دوم از پل خواجو دیدن کردیم. شب گذشته اش مادر بزرگم از بیان شدن اسم پل خواجو یاد آهنگ" دم پل خواجو یارو وایستاده" افتاد و خانم میترا که کنجکاو به دانستن باقی آهنگ داشت در اتوبوس از آقایی که کنار صندلی های ما نشسته بود بقیه ی آهنگ را پرسیدیم. این شعر بسیار عمیق و زیبا از پرینوش هست و 3 خط اولش هست :" سر پل خواجو یارو وایساده عشق چش و ابروش به دلم افتاده کمرش بس که جنبیده پیرنش ورقلمبیده" عرض این پل نصف سی و سه پل است و برای جلوی آب را گرفتن , تفریح مردم و استفاده در آینده ساخته شده است. از یک طرف محله ی خواجو(شاهی) قرار داشته و از طرف دیگر محله حسن آباد. 2 مجسمه شیر در دو سمت پل قرار دارند. چشمان این مجسمه ها نورها را باز می تابانند و درنتیجه درشب می توان از یک سوی پل چشم درخشان مجسمه ی شیر سوی دیگر را دید. خلاصه آن شب ما به دنبال یار در پل خواجو گشتیم ولی یار دیگه از زمانی که پرینوش این آهنگ را خوانده بود فسیل شده بود و پیدایش نکردیم. آخر شب هم من و خانم میترا و دو خانم دیگر همسفر شامی با هم میل کردیم. خانم م.ش. 4 سال فبل از انقلاب در اصفهان زندگی می کرده است. خانم دیگر هم من را یاد یکی از دوستان همسایه مان می انداخت عکس نوه اش را با خود داشت؛ هر سه بسیار شوخ طبع بودند. جالب هست که من با سنین 40-50 ساله بسیار راحت و صمیمی هستم و اکثر اوقات فاصله ی سنی را احساس نمی کنم با وجودی که ایشان پر از تجربه ی زندگی هستند

صبح روز جمعه از چهلستون دیدن کردیم. چهلستون کاخی تشریفاتی بوده استو در سال 1318 هجری قمری به دستور شاه سلطان حسین صفوی ساخته شده است. استخر درباغ مانند یک کولر طبیعی عمل می کند. دلایل مختلفی برای نامگذاری این کاخ ذکر شده است. یک مشاهده این است که عکس 20 ستون کاخ درآب می افتد و در جمع 40 ستون دیده می شود. توضیح دیگری که برای آن وجد دارد این است که عدد 40 در فارسی نمود تعداد زیاد است. کاخ یک بار به شدت آتش می گیرد ولی سلطان حسین آن را قدر الهی می داند و جلوی آتش را نمی گیرد. در پنجره ها از گره چینی استفاده شده است که با چیدن نر و ماده ای وبدون استفاده از میخ و چکش متصل شده اند. درزمان صفویه ملاک تمدن تجلل مهمانی ها و ظروف استفاده شده بوده است و به این دلیل چهار نقاشی دوران صفوی داخل کاخ مینیاتور هایی بودند که مهمانی هایی که برای دیدار مسئولانی ازکشورهای اطراف برگزار می شد را شرح می داد. از طرف دیگردو نقاشی دوران قاجار از جنگ های چالدران و کرنال کشیده شده بودند. علت مرسوم شدن مینیاتور در ایران دو بعدی بودن آن است که به علت نداشتن بعد سوم به انسان مقام خدایی نمیداد

چایخانه ای سنتی در گوشه از باغ کاخ بود که همگی آنجا نشستیم و چای و فالوده و پولکی میل کردیم. دوباره بحث هیجان انگیز حجاب پیش آمد. خانمی از این که روزی حتی تصمیم به پوشیدن روپوش و روسری نداشته است و هم اکنون چند تا چند تا روپوش می خرد و روسری هدیه می دهد صحبت می کرد. خانم م.ز. هم داشت تعریف می کرد که در آن زمان که در اصفهان زندگی می کرده به تظاهرات می رفته است و اولین روسری خود را از یکی از خیابان های اطراف جایی که بودیم خریده بوده است تا بتواند در راهپیمایی شرکت کند. از اینکه این مسئله را داشت بیان می کرد بسیار خوشحال شدم چون جوی که وجود دارد این است که عده ای ناشناس انقلاب کردند و وضع اینچنین شده است. دوهفته پیش که رفته بود پنیر بخرم(پنیر اهمیت موضوعی ندارد) مرد میانسالی مشغول بد و بیراه گفتن به روسیه و این واون بود. پس از اینکه از مغازه خارج شده گفت "پس کیا انقلاب کردن! " در اینجا قصد ندارم ایرادی به گروهی یا عقیده ای وارد کنم ولی به نظرم باید حوادث راتا آنجا که می توانیم آن طور که اتفاق افتاده اند ببینیم ونه به این علت که شرایط فعلی را دوست نداریم خود را مستقل از تاریخ بدانیم و مسئولیت را از خود سلب کنیم و تنها دم از شرایط گل و بلبل دوران باستان ایران بزنیم

پس از دیدار از موزه به رستوران خوانگستر رفتیم و آخرین غذای دسته جمعی را میل کردیم و پس از آن به سمت تهران حرکت کردیم. مجددا در قم توقف داشتیم چون عده ای از مسافرین قصد خرید سوهان داشتند. عکسی که می بینید از جمعیتی گرفتم که در سر راه اتوبوس و مینیبوس و ماشین با دودی که نفس کشیدن را دچار مشکلات اساسی می کندو صدای بوق هایی که پایانی ندارند به راحتی نشسته بودندو غذا می خوردند